Terug naar het overzicht
De enige complete set ter wereld

De enige complete set ter wereld

Malaria was in de 19e eeuw de ziekte die de meeste dodelijke slachtoffers eiste, met name in de tropen. Een werkende behandeling tegen malaria was daarom van groot belang. De Europese koloniën hadden wereldwijd zwaar te lijden aan malaria infecties. Er werd door botanici, farmaceuten, artsen en scheikundigen gezocht naar medicatie. Ze vonden een succesvolle medicatie in de bast van kinabomen (Cinchona), deze bomen bleken werkzame stoffen te bevatten die de malariaparasiet uitschakelden.

Deze bomen kwamen voorop de hoogvlaktes van de Andes van Peru tot Colombia. Nederland cultiveerde succesvol kinabomen op kinaplantages en had een monopolie op de productie van kinine.

Het was moeilijk om de verschillende soorten bomen uit elkaar te houden en slechts één soort kinaboom was geschikt voor medicatie. Een Duitse farmaceut en botanicus, Philipp Phoebus, gepubliceerde rond 1865 over de microscopische bouw van de basten van alle soorten kinabomen. Hij maakte sets van preparaten en stuurde deze rond aan collega’s in Engeland, Duitsland en Nederland. 

Phillip Phoebus stuurde zes series op naar Nederland, waarvan er eentje in Utrecht belandde. De sets werden onderzocht door onderzoekers op verzoek van het Ministerie van Koloniën. Wij hebben in onze uitgebreide collectie kinabastpreparaten zo’n set. Deze set is de enige in Nederland die nog bewaard is gebleven, en waarschijnlijk de enige complete set ter wereld.

In het Nationaal Archief liggen brieven over deze preparaten tussen het Ministerie van Koloniën, Phillip Phoebus en een aantal Nederlandse onderzoekers, waaronder Miquel en Mulder uit Utrecht. Hierin lezen we dat de Nederlandse regering wilde weten wat het belang was voor de cultivering van de Kinabomen op Java

De combinatie van de set met de originele correspondentie is een prachtige illustratie van een fase in de geschiedenis van de botanie en farmacie. Het geeft een inkijk in de samenhang van wetenschap en koloniale politiek in de tweede helft van de achttiende eeuw.

Auteur: Paul Lambers, dit artikel verscheen eerder in tijdschrift Studium. https://www.gewina-studium.nl/articles/10.18352/studium.10191/

 

Gerelateerde objecten