Terug naar het overzicht
Kanon in de woonkamer

Kanon in de woonkamer

Het kanon van Volta werd aan het einde van de 18de eeuw in huiskamersetting gebruikt om op vermakelijke wijze natuurkundige proefjes te doen.

Klein kanon voor thuisgebruik
Een kanon dat in de woonkamer staat? Bij kanonnen denken we vaak aan een groot kanon, zoals op een piratenschip. Toch hadden sommige mensen vroeger kleine kanonnen in huis, voor het doen van natuurkundige proefjes. Het model van het Universiteitsmuseum, dat hier afgebeeld is, is zo'n 25 centimeter lang. Bijzonder is dat dit kanon niet aangestoken wordt met vuur, maar door een elektrische vonk. De natuurkundige proefjes, die met het kanon gedaan konden worden, draaiden om het opwekken van elektriciteit.

Statische elektriciteit
De elektriseermachine werd in de zeventiende eeuw uitgevonden en was in staat om statische elektriciteit op te wekken; het type elektriciteit dat je ook kunt opwekken door bijvoorbeeld met een ballon langs een wollen trui te wrijven. Door de elektriseermachine aan te sluiten op een metalen bol en op te laden, kon het een vonkje laten overspringen op een ander metalen bol. In de achttiende eeuw werden die machines groter en konden ze steeds meer elektriciteit opwekken. Deze grote machine heeft het Universiteitsmuseum Utrecht ook in de vaste tentoonstelling staan. Bij dit kanon ging het niet alleen om het opwekken van elektriciteit. 

Kanon volgens Volta
Het kanon laat een verschijnsel zien dat de Italiaanse natuurkundige Alessandro Volta voor het eerst ontdekte: dat je met een vonk van statische elektriciteit ook gas kunt laten ontbranden. Volta vulde een klein kanon met gas en sloot hem af met een kurk. Daarna laadde hij de elektriseermachine net zolang op, tot er een vonkje oversprong en het kanon de kurk afschoot. Daarom kregen deze kanonnen de naam 'Kanon volgens Volta'. 

Utrechts kanon
Het kanon van het Universiteitsmuseum werkt niet met gas, maar met kruit en kan een klein kogeltje afschieten. Het bijbehorende mannetje is een kanonnier uit het Nederlandse leger. De bladtinnen strip loopt van zijn voet tot aan zijn hand. Door het figuurtje met een elektriseermachine op te laden, springt er een vonk vanaf zijn hand overop het kanon en wordt het kruit aangestoken. Hierdoor lijkt het net alsof hij echt het kanon afvuurt. Het kanon en het mannetje zijn rond 1800 gemaakt. 

Physique Amusante
Het vak natuurkunde, zoals het op school wordt gegeven, bestond nog niet in de achttiende en begin negentiende eeuw. Als men iets wilde leren dan moest men thuis zelf experimenteren. Apparaten zoals het kanon waren niet goedkoop, waardoor het voornamelijk voor de rijken was weggelegd. Toendertijd zagen de meeste mensen natuurkunde als iets om vrienden en familie mee te vermaken.

 

Gerelateerde objecten