Terug naar het nieuwsoverzicht
Universiteitsmuseum zet zijn tanden in Londen Collectie

Universiteitsmuseum zet zijn tanden in Londen

18 juni 2018

Topstukken collectie historische tandheelkunde in Londen.

Bijzondere stukken uit de collectie tandheelkunde van het Universiteitsmuseum Utrecht zijn tijdelijk te zien in Londen. In het museum de Wellcome Collection is tot 16 september ‘Teeth’ te zien: een tentoonstelling over de geschiedenis van de tandheelkunde. James Peto, hoofd curator van de Wellcome Collection, vertelt waarom hij bepaalde stukken uit de collectie van het Universiteitsmuseum per sé in zijn tentoonstelling moest hebben.

Zomertentoonstelling Wellcome Collection in Londen
De Wellcome Collection is een (gratis) museum in Londen dat mensen wil uitdagen om na te denken over gezondheid. De zomertentoonstelling ‘Teeth’ gaat over het gebit en de evolutie van de tandheelkunde. Er is van alles te zien; tandartsstoelen en boren, middeleeuwse chirurgijns, cartoons en karikaturen, reclames voor tandpasta en opleidingsmateriaal voor tandartsen. Ook is er aandacht voor fabels rond vampiers en tandenfeeën. James Peto van de Wellcome Collection vertelt: “De tentoonstelling gaat over de ontwikkeling van de tandheelkunde in de afgelopen 300 jaar. Dit begint in de 18e eeuw in Parijs. Mensen streefden toen ook al naar een gezonde mond en de perfecte glimlach. Wij zijn in deze tentoonstelling ook geïnteresseerd in het verband tussen 'goede' tanden, schoonheid, rijkdom en succes.”

Waarom wilde de Wellcome Collection zo veel objecten uit de collectie van het Universiteitsmuseum in de tentoonstelling?
James Peto: “De collectie tandheelkunde van het Universiteitsmuseum Utrecht is echt heel bijzonder. De collectie is in uitzonderlijk goede staat en bevat meerdere unieke voorwerpen. Jullie museum heeft echt een heel uitgebreide collectie die bovendien erg goed is geordend en gedocumenteerd. Het Universiteitsmuseum heeft bijzondere stukken die waardevolle inzichten geven in de tandheelkunde van de 20e eeuw. In deze periode werden mensen steeds meer doordrongen van het besef dat een gezond gebit zeer belangrijk was. Met de hulp van het Universiteitsmuseum konden we ook extra voorwerpen lenen. Ik zocht bijvoorbeeld naar een afbeelding van de beroemde 18e-eeuwse Franse kiezentrekker "Le Grand Thomas" en vond die tot mijn grote plezier in Utrecht. Curator van het Universiteitsmuseum Reina de Raat, deed een aantal waardevolle suggesties zoals tandenstokers in de vorm van een priester en een duivel en voorlopers van de elektrische tandenborstel met een opwindmechaniek.”

Wat is het meest opmerkelijke voorwerp uit de collectie van het Universiteitsmuseum Utrecht?
Peto vertelt enthousiast: “Er zijn heel wat voorwerpen uit het Universiteitsmuseum die we nog nergens anders hadden gezien en we waren blij dat we ze op de tentoonstelling kunnen tonen. Mijn favoriete voorwerpen zijn het houten hoofd (fantoom) uit de late 19e eeuw dat gebruikt werd voor educatieve doeleinden en het spuugbakje uit de vroege 20e eeuw met een gegraveerde kom en spoelglas. Bijzonder vind ik dat zoiets elegants voor zo’n banaal doel is ontworpen. Wat ik ook leuk vind zijn de grote modellen van tanden die gebruikt werden in de les en de bijbehorende extra grote tandsteeninstrumenten. Deze staan prominent in de tentoonstelling. Ze geven het een surrealistisch tintje, maar helpen ook te begrijpen hoe tandbederf zich verspreidt en hoe tanden kunnen worden gerestaureerd.”

Reconstructie
“Misschien wel het opmerkelijkste - en ontroerendste - zijn de voorwerpen die horen bij het baanbrekende werk van prothetische tandartsen en kaakchirurgen. Ik denk hierbij vooral aan het verhaal van de militaire garde Ad van den Elzen, die in de jaren ‘50 van de vorige eeuw ernstig gewond raakte toen, tijdens een oefening, een kogel in zijn gezicht explodeerde. Met behulp van een reeks modellen van zijn schedel en mond konden kaakchirurgen zijn kaak, gehemelte, tanden en gezicht reconstrueren. We zijn erg blij dat we modellen en foto's van dit verhaal op de tentoonstelling kunnen laten zien. Het is belangrijk om te realiseren dat tandheelkunde soms nodig is om de kwaliteit van leven aanzienlijk te verbeteren.”

De meeste mensen gaan niet graag naar de tandarts. Hebben ze dan wel zin om naar deze tentoonstelling te komen?
“We waren tijdens het maken van de tentoonstelling ons zeer bewust dat veel mensen niet positief denken over een bezoek aan de tandarts. We hebben daarom de 'horror' niet overdreven of gedramatiseerd. De tentoonstelling begint met de vroege geschiedenis van de tandheelkunde met voorwerpen, beelden en verhalen die tegenwoordig nogal gruwelijk lijken. Dit gaan we niet uit de weg. Veel mensen zijn nu nog steeds bang voor de tandarts, zelfs met geavanceerde verdovingstechnieken. De tentoonstelling bevat een aantal komische elementen, er zijn veel moppen en spotprenten over tanden en tandartsen. Ook hebben we in de tentoonstelling een verzameling brieven van kinderen aan de tandenfee.”

De tentoonstelling ‘Teeth’ is nog tot 16 september te zien in de Wellcome Collection, Londen. De objecten van het Universiteitsmuseum komen daarna terug naar Utrecht.