Terug naar het overzicht
Restauratie van een Blaschka glasmodel Beschadigde hydroïdpoliep hersteld

Restauratie van een Blaschka glasmodel

86 Delicate glasmodellen van zeedieren maakte de firma Blaschka in 1882 voor de Universiteit Utrecht. Een daarvan, een hydroïdpoliep was zwaar beschadigd en werd onlangs gerestaureerd.

Het Universiteitsmuseum Utrecht bezit een voor Nederland unieke wetenschappelijke collectie glasmodellen. Het gaat om 86 delicate glasmodellen van zeedieren, die vader en zoon Leopold en Rudolf Blaschka in 1882 maakten op bestelling van Professor A.A.W. Hubrecht (1853 – 1915) voor de Universiteit Utrecht. Hubrecht wilde de modellen gebruiken voor zijn colleges biologie. Een van deze glasmodellen,  een hydroïdpoliep Hebella calcurata van ongeveer 10 cm groot,was beschadigd en is dit voorjaar gerestaureerd.

Blaschka’s glasmodellen
Vader Leopold (1822-1895) zoon Rudolf Blaschka (1857-1939) vormden in  Dresden de Firma Blaschka. In hun atelier maakten ze duizenden glasmodellen van planten, bloemen en dieren. De modellen groeiden uit tot gewilde objecten voor musea, botanische tuinen en universiteiten en oogsten bewondering door de zeer delicate en levensechte weergave van de natuur in glas. 

Smeden met glas
Vader en zoon Blaschka vervaardigden hun modellen door glasstaven boven een vlam te smelten en in de gewenste vorm te ‘smeden’. Hoewel de naam anders doet vermoeden, bestaan de glasmodellen niet alleen uit glas, maar gebruikten de Blaschka’s ook materialen zoals verf, metaal, hout, zand of gips om de vormen uit de natuur te imiteren. De verschillende glasonderdelen werden niet aan elkaar gesmolten – zoals je bij glas zou verwachten – maar vaak aan elkaar verlijmd met dierlijke lijm.

Een zwaar beschadigde hydroïdpoliep van glas
Het glasmodel van de hydroïdpoliep Hebella calcurata was in een slechte staat. Het lichaam – de schotel – van de kwal was in verschillende fragmenten gebroken en in het verleden al eens gerestaureerd met gelatinelijm. Die bleek echter niet sterk genoeg. De verlijming was op verschillende plekken losgeraakt waardoor de kwal aan stabiliteit verloor. Ook de tentakels van de kwal, die oorspronkelijk met dierlijke lijm aan de schotel waren verlijmd, zaten niet meer goed vast of hadden losgelaten. De oude restauraties aan de kwal waren vergeeld en overmatig op het glas aangebracht, waardoor ze erg afleidden van het uiterlijk van de kwal.

   Voor de restauratie                                   Voor                              Na
  Voor [1]      Voor      Na restauratie


Restauratie met stabiele en duurzame materialen
De eerdere restauratie is, gelet op de toestand waarin de kwal zich als gevolg van deze restauratie bevond, opnieuw uitgevoerd. De oude lijmen zijn verwijderd en vervangen door stabielere en duurzamere materialen. De schotel van de kwal is verlijmd met een epoxylijm, die de breuklijnen vrijwel onzichtbaar maakt. De restauratie van de tentakels is daarbij op een andere wijze uitgevoerd dan de oude restauratie. De oude verlijming en restauratieverlijming zijn in zijn geheel vervangen door een stabiele restauratielijm. De degradatie van de dierlijke lijm van ofwel de oude verlijming als in de restauratieverlijming zou op den duur voor nog meer schade zorgen doordat de tentakels los zouden laten. Het aanbrengen van extra lijm over de al eerder uitgevoerde restauraties was ook geen optie omdat hierdoor het uiterlijk van de kwal nog meer verstoord zou worden.

Weer veilig in het depot
De gerestaureerde glazen kwal staat nu weer veilig in het depot van het Universiteitsmuseum tussen de andere creaties van de Blachka’s. Het museum heeft de mooiste en meest delicate glasmodellen van de Blaschka opgesteld in de vaste collectie. Enkele zeedieren die anders nooit te zien zijn logeren tot het eind van volgend jaar in het Nationaal Glasmuseum in Leerdam in de tentoonstelling: Een Zee van Glas.

Opmerking
De restauratie is uitgevoerd in het kader van het postinitieel traject aan de Universiteit van Amsterdam, Opleiding Conservering en Restauratie van Cultureel Erfgoed, Specialisatie Glas en Keramiek.

Auteur  
Roosmarijn van Beemen MA PD Res.,
Atelier Van Beemen
Conservering en Restauratie van Glas en Keramiek