Terug naar het overzicht
Neanderthalerkaak of mensenkaak?

Neanderthalerkaak of mensenkaak?

Gewoonlijk bestuderen paleontologen geen replica’s. Maar toch, als het origineel verloren is gegaan, kan een goede en nauwkeurige kopie van het origineel nog waardevol zijn. In de collectie fysische antropologie van het Universiteitsmuseum Utrecht bevindt zich zo’n waardevol afgietsel: een gipsen replica van een mogelijke neanderthalerkaak uit Nederlandse bodem.

Afwijkend patroon der kiezen
Het verhaal rond de mogelijke Nederlandse neanderthalerkaak begint in 1961, of eigenlijk 1957. Op 29 juni 1961 meldt “Het Nieuwe Dagblad” het volgen­de: “De directeur van het Antropologisch Instituut der R.U., te Utrecht is geneigd een in 1957 bij Ellewoutsdijk gevonden menselijke onderkaak, op grond van het afwijkend patroon der kiezen en het ontbreken van een kinuitsteeksel, te hou­den voor de onderkaak van een Neanderthaler”. Die directeur was prof. Huizinga (1929-2008), hoogleraar in de fysische antropologie aan de UU.

Opgezogen door een schelpenzuiger
De kaak was door een schelpenzuiger in de Westerschelde bij Ellewoutsdijk opgezogen en gevonden door de fossielenverzamelaar W.F.A. Guilonard. Helaas is Huizinga er nooit aan toegekomen om het bot goed te bestuderen. Toen hij het onderzoek jaren later weer wilde oppakken was de kaak inmiddels verloren gegaan. Huizinga had gelukkig drie afgietsels laten maken voor de collectie afgietsels van mensenfossielen van zijn instituut.

Ontbrekende kin
De destijds geopperde mogelijkheid  dat het om een neanderthalerkaak zou gaan was intrigerend genoeg het onderzoek meer dan 50 jaar later alsnog op te pakken, maar dan aan de hand van een van de replica’s. De kaak is op twaalf onderscheidende Neanderthalerkenmerken onderzocht, waarvan een duidelijke ruimte achter de laatste kies en het opgaande deel van de kaak en het ontbreken van een naar voren stekende kin het meest opvallen.
Alleen de ontbrekende kin blijft overeind om de onderkaak toe te schrijven aan een Neanderthaler. De onderkaak loopt naar onder vlak af en buigt zelfs iets naar achter toe, een kaakvorm die bij de mens niet voorkomt.

Neanderthaler-DNA
Uit DNA-analyse is bekend dat Neanderthalers en mensen met elkaar kruisten (een tot drie procent van het genetisch materiaal van de Euraziatische populatie is van de Neanderthaler) en er is ook skeletmateriaal gevonden dat wijst op hybridisatie, met daarin maar liefst negen procent Neanderthaler-DNA. De opmerkelijke vorm van de kaak van Ellewoutsdijk kan dus verwijzen naar een kruising met Neanderthalers in eerdere generaties. 

Auteurs
Paul Storm en Paul Lambers
Lees hier het hele artikel in Cranium van mei 2017

 

Gerelateerde objecten